„Przyjacielu, od czasu wesela w Kanie Galilejskiej, wina nie można traktować jako czegoś nieistotnego.” – Graham Greene
Dobre wino, to poezja dla zmysłów zamknięta w butelce, owoc pasji i pracy winiarza, kawałek historii, tradycji, kultury, coś co zbliża do siebie ludzi, czyni posiłek bardziej uroczystym i po prostu pyszniejszym. Wiedzą o tym wszyscy prawdziwi winelovers.
Podróże to wspaniała okazja, by poszerzyć swoje winne horyzonty, spróbować win często u nas niedostępnych, bądź zdecydowanie tańszych niż to, co oferują nam krajowi importerzy windując często swoje marże niemiłosiernie wysoko.
Swoje podróże nierzadko planuję szlakiem win i nie inaczej było ostatnim razem odwiedzając region Veneto, Jezioro Garda i Lombardię. Włochy to kraina winem płynąca, a Veneto i Lombardia szczególnie. Chyba każdy słyszał ( a przynajmniej powinien słyszeć ) o Amarone, Valpolicelli, Soave, Franciacorcie. Między innymi z tymi winami kojarzymy powyższe regiony. Jednak jest tam jeszcze znacznie więcej do spróbowania. Lokalne wina to obowiązek podczas podróży, do czego zawsze wszystkich namawiam. Poniżej kilka wskazówek na temat tego, co warto spróbować i przywieźć ze sobą z tej części Włoch. Oczywiście nie jest to pełna lista, bo taka przecież powstać nie może. Podrzucam kilka przydatnych informacji oraz kilka butelek, które wypiłem na miejscu lub zabrałem ze sobą do kraju.
VENETO ( WENECJA EUGANEJSKA)
Podróżowałem po zachodniej części tego regionu ( okolice Werony ), więc tylko na tym skupię swoją uwagę.

Kogo stać, niech zainwestuje w butelkę dobrego Amarone, jeśli taki styl wina lubi. Można wybierać między stylem tradycyjnym, a tym nieco bardziej nowoczesnym. Różnice dotyczą sposobu produkcji ( rodzaj używanych beczek, technika procesu suszenia winogron itp. ), ale nie jest to miejsce na głębsze rozważania na ten temat. W każdym bądź razie, warto mieć w piwnicy butelkę dobrego Amarone della Valpolicella. Na końcu postu podaję przykładową listę ciekawych Amarone, za którymi warto się rozejrzeć.
Doskonałą alternatywą dla Amarone jest Valpolicella Ripasso, która produkowana jest specjalną techniką zwaną „ripasso”. Polega ona na
ponownej fermentacji z użyciem skórek, wytłoczyn użytych wcześniej do produkcji Amarone. Wiele świetnych Ripasso bije na głowę przeciętne Amarone. Patrz również lista na końcu wpisu.
Ponadto warto próbować jak najwięcej zwykłej Valpolicelli, pośród której znajdziemy mnóstwo win codziennych, ale też tych poważniejszych ( dopisek Classico na etykiecie wskazuje, że wino pochodzi z historycznego obszaru produkcji, a słowo Superiore oznacza dłuższy czas dojrzewania ).
Koniecznie trzeba również spróbować i zakupić Recioto della Valpolicella – słodkie wino z podsuszanych gron.
Z Werony niedaleko do prestiżowej apelacji Soave, gdzie powstają cenione białe wina oparte na odmianie Garganega ( zwykłe Soave, ale też Classico i Superiore ). Szukajcie również słodkiego Recioto di Soave.
Na południowy zachód od Werony znajdziemy kolejną apelację dla pysznych, lokalnych białych win – Custoza. Niezwykle świeże, lekkie, orzeźwiające, idealne na lato do lekkiej, śródziemnomorskiej kuchni. Wiele win z tym oznaczeniem stoi na bardzo dobrym poziomie. Custoza to zwykle kupaż takich odmian jak np. Trebbiano Toscano, Garganega, Friulano, Cortese, Chardonnay, Pinot Bianco.
OKOLICE JEZIORA GARDA I POBLISKIE APELACJE
Z Werony ruszyłem na zachód nad Gardę – kolejny punkt mojej podróży.
Jezioro Garda położone jest w ramach trzech regionów: Veneto, Trentino oraz Lombardii. Na co zwrócić uwagę nad brzegiem Gardy? Oto moje sugestie:
Lugana – to apelacja dla cudownych, beztroskich białych win, ale znaleźć też tu możemy bardziej poważne butelki. Lugana musi powstać min. w 90% z Trebbiano di Soave ( lokalnie zwane Turbiana lub Trebbiano di Lugana ). Będąc nad Gardą nie wyobrażam sobie, aby Lugany nie spróbować. Zaprojektowana, by cieszyć, perfekcyjnie wpisuje się w klimat wakacji, pasuje do lokalnej kuchni ( np. ryb z jeziora, ale nie tylko ). Apelacja Lugana DOC znajduje się na południowym brzegu Gardy na terenie dwóch regionów: Veneto i Lombardii.
Jak Garda, to nie można również zapomnieć o leżącej a jej wschodnim brzegu apelacji Bardolino. Zwykłe Bardolino, Bardolino Superiore, Classico, czy różowe Chiaretto – tego trzeba spróbować. Patrz także lista na końcu postu.
Kolejne niezwykle ciekawe, lokalne i smaczne wina pochodzą z apelacji DOC Garda oraz Riviera del Garda Classico DOC. Dla nieco bardziej zainteresowanych, w 2017 roku zaszły pewne zmiany dotyczące DOC Garda. Ta apelacja nie obejmuje już podstrefy Classico oraz win opartych na odmianie Groppello. W 2017 roku powstała Riviera del Garda Classico DOC, w skład której wchodzi Riviera del Garda Bresciano DOC, Valtènesi DOC i podstrefa Classico Garda DOC. Polecam szczególną uwagę zwrócić na wina z Valtenesi DOC, które znajduje się na zachodnim brzegu jeziora już w regionie Lombardia. Jest to źródło pysznych win opartych na wspomnianej odmianie Groppello ( min. 50% ). Ponadto poszukajmy też win, na których etykiecie widnieje nazwa szczepu Groppello – oznacza to, że musi być go w winie co najmniej 85%. Warto, gdyż mnie osobiście te wina bardzo przypadły do gustu. Śmiało sięgajmy też po wina z mniej znanych apelacji np. Valdadige, Arcole, Gambellara, Botticino itd. Możemy tylko na tym zyskać.
LOMBARDIA
Najpierw rzut oka na mapkę regionu. Poruszałam się głównie po zachodnim brzegu Gardy oraz między Gardą a Bergamo.

Z czym powinna kojarzyć się Lombardia wszystkim miłośnikom wina? Oczywiście z Franciacortą – musującym winem produkowanym metodą szampańską, czyli z drugą fermentacją w butelce ( szerzej o Franciacorcie z większą ilością szczegółów w tym wpisie ). Po Franciacortę trzeba sięgnąć w pierwszej kolejności odwiedzając Lombardię. Osobiście niezwykle cenię sobie to wino musujące, które w swoich najlepszych wydaniach wcale nie ustępuje słynniejszym Szampanom. Na końcu wpisu podrzucam przykładową listę wartych uwagi Franciacort. Zainwestujcie przynajmniej w dwie butelki od dobrych producentów, bo naprawdę warto.
W Lombardii warto też zwrócić uwagę na wino Curtefranca – zarówno Rosso jak i Bianco. Lokalne, niezwykle smaczne wina z apelacji o tej samej nazwie. Czerwona Curtefranca to kupaż takich odmian jak Merlot, Cabernet Franc, Carmenere, Cabernet Sauvignon. Z kolei biała to głównie Chardonnay i Pinot Bianco.
W okolicy trzeba również spróbować Valcalepio, które też występuje w wersji białej i czerwonej. Białe Valcalepio to kupaż Chardonnay i/lub Pinot Bianco oraz Pinot Grigio. Czerwone – Merlot i Cabernet Sauvignon.
W ramach Valcalepio DOC mamy niewielką apelację ( 30 hektarów ) Moscato di Scanzo DOCG. Jest to absolutnie wyjątkowe deserowe wino, które powstaje z czerwonej odmiany Moscato Nero. Trudno je spotkać nawet na miejscu, ale jeśli ktoś będzie wytrwały to na pewno znajdzie. Mnie się udało ( na końcu postu podaję też adresy enotek w Bergamo, gdzie można dostać to niezwykle rzadkie wino ). Dość drogie, sprzedawane w butelkach 0,5 l lub 0,375 l, ale naprawdę warto zakupić.
Z Lombardii warto przywieźć jeszcze m. in. wina z apelacji Valtellina, które powstają z Nebbiolo, lokalnie zwanym Chiavennasca. Wina te produkowane są w północnej części regionu ( rozejrzyjcie się za Sforzato di Valtellina / Sfursat di Valtellina DOCG lub Valtellina Superiore DOCG ). Ponadto w rejonie prowincji Brescia poszukajcie miejscowego IGP Sebino.
Jezioro Garda ( głównie jego północna część ) położona jest już w regionie Trentino-Alto Adige. Dobrym pomysłem jest też zakup win z tego regionu, o co nad Gardą nie jest trudno. Znaleźć możemy wiele interesujących butelek właśnie z Trentino. Sam zaopatrzyłem się w kilka pozycji, podobnie jak z sąsiadującej z Veneto Emilii-Romanii. W okolicach Grady, ale też w Weronie jest spory wybór chyba najsłynniejszego wina z Emilii-Romanii, a mianowicie Lambrusco. Bardziej wtajemniczeni winomani znajdą też inne świetne wina, z których słynie ten region. Dobrze reprezentowany w sklepach jest także Piemont, gdyż do niego już niedaleko z Lombardii oraz Friuli-Wenecja Julijska. Oczywiście jak wszędzie nie brakuje win z pozostałych regionów Włoch, ale ja wyznaję zasadę lokalności, więc będąc w Veneto czy Lombardii, piłem i kupowałem głównie wina stamtąd pochodzące oraz ewentualnie te z regionów sąsiadujących.
Polecam też ten wpis dotyczący Antica Bottega del Vino. To miejsce instytucja, jeśli chodzi o wino w Weronie, ale chyba też jedno z najlepszych tego typu miejsc w całej Italii.
Gdzie zakupić dobre wina w samej Weronie? Moje rekomendacje sprawdźcie tutaj .
Zobacz też moją recenzję wizyty w Zyme Winery oraz w Villa Mosconi Bertani ( kolejne odwiedzone winiarnie już wkrótce na blogu ).
W Bardolino zajrzyjcie do Ca’Del Vin przy Via Palestro 12 oraz do Monte Zovo przy Giuseppe Garibaldi 62, a także do El Botegher Noo przy Piazza Betteloni 16.
W Riva del Garda gorąco polecam Enoteca del Garda Di Raggi Paolo & C. Sas przy Via Andrea Maffei 20.
Z kolei w Bergamo trzeba zajrzeć do Enoteca Giacchero Bergamo przy Via San Bernardino 27, do Vini e Spiriti przy Via Giorgio e Guido Paglia 19, do Enoteca Zanini – Via Borgo Santa Caterina 90, Enoteca San Tomaso przy Via San Tomaso 96 oraz Enoteca Fontana Di Sant’Agata przy Via Bartolomeo Colleoni 13.
Prawdziwy raj dla miłośników Franciacorty to Cantine di Franciacorta przy Via Iseo 98 w Erbusco. Wracałem tam aż dwa razy, doskonały wybór Franciacorty od znanych i mniej słynnych producentów oraz inne lokalne wina i delikatesy. To miejsce trzeba koniecznie odwiedzić.
Całkiem przypadkiem odkryłem również miejsce widoczne na zdjęciu poniżej podczas drogi z Salo do Desenzano del Garda. Ten sklep jest tak doskonale zaopatrzony, że spędziłem tam naprawdę sporo czasu, mimo że nie był on uwzględniony w planach. Dokładne namiary: Via Nazionale 66, Rafa di Puegnago ( sklep mieści się przy głównej drodze między Salo a Desenzano ).
A teraz podrzucam przykładową listę win główie z Veneto i Lombardii, na które moim zdaniem warto zwrócić uwagę i których warto poszukać będąc w okolicy. A to na poniższej fotografii udało mi się przywieść do mojej piwniczki.
Moje rekomendacje:
AMARONE della Valpolicella
Vigneti di Ravazzol Amarone della Valpolicella Classico, Ca’la Bionda
Amarone della Valpolicella Classico, Le Marognole
Amarone della Valpolicella Classico, La Dama
Punta Tolotti Amarone della Valpolicella, Ca’Rugate
Amarone della Valpolicella Marco Mosconi
Corte Vaona Amarone della Valpolicella Classico Novaia
Amarone della Valpolicella Classico Secondo Marco
Amarone della Valpolicella Zyme
Amarone Riserva La Mattonara Zyme
Cuslanus Amarone della Valpolicella Classico Albino Armani
Amarone della Valpolicella Corte Antica Benedetti
Campo Leon Amarone della Valpolicela Latium Morini
Morar Amarone della Valpolicella Valentina Cubi
Amarone della Valpolicela Santa Sofia
Amarone della Valpolicella Classico Selun di Luigi Marconi
Valmezzane Amarone della Valpolicella Corte Sant’AldaAmarone della Valpolicella Classico Vigneto Il Fornetto
Amarone della Valpolicella Classico Acinatico
Amarone della Valpolicella Classico Monte Ca’Bianca
Amarone della Valpolicella Vigneto di Monte Lodoletta Romano Dal Forno
Amarone della Valpolicella Classico Calcarole Rizzardi
Amarone della Valpolicella Quintarelli
Amarone della Valpolicella Roccolo Grassi
Amarone della Valpolicella Classico La Fabriseria Riserva Tedeschi
Amarone della Valpolicella Classico Capitel Monte Olmi Riserva Tedeschi
Amarone della Valpolicella Campo dei Gigli Tenuta Sant’Antonio
Amarone della Valpolicella Telos Tenuta Sant’Antonio
Amarone della Valpolicella Riserva Cent’anni 1907 Alberto Trabucchi Trabucchi D’Illasi
Amarone della Valpolicella Classico della Casa dei Bepi Vivani
Amarone della Valpolicella Classico Sergio Zenato Riserva
Sprawdź też Amarone od Masi, Allegrini, Speri, Tedeschi, Tommasi, Vivani, Grassi, Busola, Zeni, Dal Forno, Accordini Stefano, Campagnola, Venturini, Tenute Ugolini, Marion.
VALPOLICELLA
Arusnatico Valentina Cubi
Camoi Magri Conte Sant’Alda
Campo Ciotoli I Campi
Capitel San Rocco Tedeschi
El Campanar Vigna 800
La Casetta Domini Veneti
Ripasso Bertani
Valpo Fasoli Giono
Valpolicela Ripasso Classico Superiore Secondo Marco
Valpolicela Ripasso Classico Superiore Speri
Valpolicela Ripasso Superiore Santa Sofia
Valpoliocella Valpantena Ripasso Superiore Tezza
Valpolicella Classico Superiore Vigneto Ognisanti Bertani
Valpolicella Ripasso Classico Superiore La Poiane , Bolla
Valpolicela Ripasso Superiore Campi Magri Corte Sant’Alda
Valpolicela Superiore Mithas Corte Sant’Alda
Valpolicela Superiore Vigneto di Monte Lodoletta Romano dal Forno
Valpolicella Ripasso Classico Superiore Pojega Rizzardi
Valpolicela Superiore Maternigo Tedeschi
Morandina Valpolicella Ripasso Superiore Pra
RECIOTO DELLA VALPOLICELLA
Recioto della Valpolicella Classico Ca’Pigneto
Recioto della Valpolicella Quintarelli
Recioto della Valpolicella Classico La Roggia Speri
Recioto della Valpolice4lla Classico Capitel Fontana Tedeschi
Recioto della Valpolicella Trabucchi D’Illasi
Ponadto warte uwagi są też Recioto od innych słynnych producentów: Tommasi, Masi itp.
BARDOLINO
Bardolino Chiaretto Cavalchina
Bardolino Cavalchina
Bardolino Le Fontane Corte Gardoni
Bardolino Le Fraghe
Bardolino Le Vigne di San Pietro
Bardolino Monte del Fra
Bardolino Poggio delle Grazie
LUGANA
Lugana Riserva del Lupo, Ca’Lojera
Cantina La Rifra Lugana
Lugana Tenute Roveglia
Lugana Le Civaie Monte Zovo
Lugana Sergio Zenato Riserva
Lugana Fabio Contato Ca Maiol
Lugana Tommasi
Lugana Superiore Madonna della Scoperta Perla del Garda
Inni producenci: Bertagna, Ca dei Frati, Fausto Bulgarini, La Morette, Le Preseglie, Pasini, Marangona, Ottella, Pilandro
CUSTOZA
Custoza Superiore Amadeo Cavalchina
Custoza Superiore Ca’del Magro Monte del Fra
Custoza Albino Piona
Custoza Le Tende
Custoza Le Vigne di San Pietro
Custoza Montresor Zeni
Custoza San Michelin
Custoza Scriani
SOAVE
Soave Cavalier GB Bertani
Soave Classico Monte Fiorentine Ca’Rugate
Soave Classico Il Castello Cantina del Castello
Soave Classico Ca’Visco Cofele
Soave Classico Coffele
Soave Classico La Frosca Gini
Soave Classico Gini
Soave Classico Ferra Rizzardi
Soave Superiore Monte di Fice I Stefanini
Soave Classico Monte de Toni I Stefanini
Soave Classico Vin Soave Inama
Soave Nardellovini – polecone Messanger
Soave Classico Montetondo
Soave Classico Calvarino Pieropan
Soave Classico Pieropan
Soave Classico La Rocca Pieropan
Soave Classico Monte Grande Pra
Soave Classico Otto Pra
Soave La Broia Grassi
Soave Classico monte Carbonare Suavia
Soave Vecchie Vigne Tenuta Sant’Antonio
Soave Superiore Il Casale Agostino Vicenti
Inni producenci: Coffele Corte Adami, Corte Mainete, Di Filippi, El Vegro, Franchetto, Gini, La Cappuccina, Le Albare, Inama, Suavia
FRANCIACORTA
Franciacorta Castelveder
Barone Pizzini Franciacorta Naturae Edizione
Barone Pizzini Franciacorta Animante Brut
Bellavista Franciacota Pas Opere Extra Brut + pozostałe etykiety
Berlucchi Franciacorta 61 Brut Nature
Berlucchi Franciacorta 61 Saten
Ca del Bosco Franciacorta Vintage Collection Dosage Zero Noir Riserva
Ca del Bosco Franciacorta Vintage Collection Brut
Cavalleri Franciacorta Pas Dose + Franciacorta Saten
Fratelli Berlucchi Franciacorta Freccianera Nature
Enrico Gatti Franciacorta Nature
Monte Rossa Franciacorta Sanseve Saten
Mosnel Franciacorta EBB Extra Brut
Mosnel Franciacorta Saten Brut
Quadra Franciacorta Qzero
Tenuta Montenisa Marchese Antinori Franciacorta Donna Cora Saten
CURTEFRANCA
Bellavista Vigna Uccellanda Bianco Curtefranca
Ca’ del Bosco Curtefranca Bianco
Bellavista Alma Terra Bianco Curtefranca
Bellavista Convento Santissima Annunciata Bianco Curtefranca
Ricci Curbastro Vigna Bosco Alto Curtefranca Bianco
Ca’ del Bosco Chardonnay Curtefranca
Contadi Castaldi Curtefranca Bianco
Ricci Curbastro Vigna Santella del Grom Curtefranca Rosso
Ca’ del Bosco Rosso Curtefranca
Barone Pizzini Curtefranca
MOSCATO DI SCANZO
Azienda Biava Moscato di Scanzo Passito DOCG,
La Brugherata Doge, Moscato di Scanzo DOCG
Il Cipresso 'Serafino’, Moscato di Scanzo DOCG
Azienda Biava Exenthia, Moscato di Scanzo DOCG
Monzio Compagnoni Don Quijote, Moscato di Scanzo DOCG
VALCALEPIO
Tenuta Castello di Grumello 'Colle Calvario’ Valcalepio Rosso Riserva
Il Calepino Valcalepio Rosso
La Rocchetta Valcalepio Rosso
La Rocchetta Valcalepio Bianco
Medolago Albani Valcalepio Rosso
La Rocchetta Valcalepio Rosso Riserva
Tenuta Castello di Grumello Valcalepio Bianco
Tenuta Castello di Grumello Valcalepio Moscato Passito
Tenuta Castello di Grumello 'Castello di Grumello’ Valcalepio Riserva
Tosca 'Rosso del Lupo’ Valcalepio Rosso
Ponadto:
La Poja Allegrini
La Grola Allegrini
Il Capitelli Roberto Anselmi
Capitel Croce Roberto Anselmi
Capitel Foscarino Roberto Anselmi
Secco Bertani Original Vintage
Colli Euganei Fior d’Arancio Passito Zanovello, Ca’ Lustra
Ca Orologio Relogio
Bradisisimo Inama
Prosecco Valdobiadene Col del Lupo + Col Fondo – polecone Messanger
Chiaretto Valtenesi Cantina Pietta polecone Messanger
Le Chiusure Valtenesi – polecone Messanger
Le Chiusure Malborghetto– polecone Messanger
Maculan Fratta
Maculan Berganze Cabernet Sauvignon Palazzotto
Maculan Dindarello
Maculan Torcolato
Maculan Acininobili
Maculan Madoro
Maculan Brentino
Maculan CORNOROTTO MARZEMINO
Maculan BIDIBI
Maculan CROSARA
Gambellara Classico Vin Santo Nostra Historia Menti
Gambellara Clasico ivalomga Menti
Colli Euganei Fior d’Arancio Moscato Passito Alpianae Vignalta
Colli Euganei Rosso Gemola Vignalta
Gambellara Recioto Passito Vignato
Valtellina Superiore Sassella Vigna Regina Riserva Arpepe
Valtellina Superiore Grumelo Buonconsiglio Riserva Arpepe
Valtellina Superiore Sassella Stella Retica Riserva Arpepe
Malvasia Il Bardughino Brandolini
Oltrepo Pavese Cavariola Riserva Verdi
Maurizio Zanella Ca del Bosco
Valtenesi Chiaretto RosaMara Costaripa
Valtellina Superiore Valgella Ca’Morei Fay
Valtellina Superiore Sassella Il Glicine Fay
Lambrusco Mantovano Incantabiss Bozzole
Garda Zalte Le Sincette
Valtenesi Chiaretto Le Sincette
Sforzato di Valtellina Corte di Cama Prevostini
Valtllina Superior Sassella San Lorenzo Prevostini
Oltrepo Pavese Metodo Classico Nature Monsupello
Riesling Monsupello
Nino Negri Valtellina Superiore Sfursat 5 Stelle
Nino Negri Valtellina Superiore Sfursat Carlo Negri
Nino Negri Valtellina Superiore Grumello Sassorosso
Cesari Jema Corvina
Foradori Fontanasanta Nosiola Vigneti delle Dolomiti IGT, Trentino-Alto Adige
Castel Noarna Nosiola, Trentino-Alto Adige
Zeni Nosiola Vigneto Palustella Trentino
Cavit 'Terrazze della Luna’ Nosiola Trentino
Pojer e Sandri Nosiola Vigneti delle Dolomiti IGT
Odkryj więcej z Wino ze Smakiem
Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.


































































